نقش فضای مجازی در حکمرانی ملی ج.ا.ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی فضای سایبر گرایش مدیریت سایبری، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

2 . دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی صنایع گرایش سیستم‌های کلان، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران.

چکیده

در سال‌های اولیه ورود اینترنت به کشور، کارکرد‌های مختلف این فناوری حتی در میان جامعه دانشگاهی نیز شناخته‌شده نبود. از‌این‌‌رو برخوردی انفعالی با اینترنت صورت می‌گرفت و به‌صورت پیش‌فرض از آن به‌عنوان فناوری تهدیدآمیز یاد می‌شد. اکنون با اینکه عمر نسبتا کوتاهی از ورود اینترنت و توسعه آن سپری شده ‌است، گسترش روزافزون و شکل‌گیری فضای‌ مجازی و آمیخته‌شدن آن با زندگی افراد در تمام ابعاد و وجوه، ماهیت دوگانه (تهدید و فرصت) این فناوری پررنگ‌تر شده و بهره‌مندی از جنبه‌های فرصت‌زایی آن بیش از پیش خودنمایی می‌‌کند. هدف اصلی این تحقیق تبیین نقش سیاسی، اقتصادی، فرهنگی-اجتماعی و امنیتی فضای مجازی در حکمرانی ملی ج.ا.ایران است. مولفه‌های مذکور برگرفته از مطالعات صورت گرفته در این حوزه و مدل‌های مرجعی نظیر PESTEL بوده‌است، در تحقیق حاضر نگارنده با اطلاع از نقش و تاثیر فناورانه فضای مجازی بر مولفه‌های سیاست، اقتصاد، فرهنگ و اجتماع و با تاکید بر اهمیت مقوله امنیت، این چهار مولفه را به عنوان مولفه‌های اصلی و تاثیرپذیر از فضای مجازی در حکمرانی کشور دانسته‌است. این پژوهش از نوع زمینه‌ای-کاربردی بوده و به روش زمینه‌ای-موردی انجام گردیده ‌است. جامعه آماری 37 نفر از نخبگان با جایگاه مدیریتی که حداقل دارای مدرک تحصیلی فوق لیسانس هستند. روش جمع‌آوری اطلاعات میدانی و کتابخانه‌ای بوده و یافته‌ها با استفاده از روش نرم افزار SPSS تحلیل شده ‌است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که فضای مجازی دارای 9 کارکرد سیاسی، 10 کارکرد اقتصادی، 9 کارکرد فرهنگی-اجتماعی و 9 کارکرد امنیتی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع

    الف- فارسی

    • احدی، محمد؛ و شاه‌محمدی، محمد (1397). «طرح راهبردی دفاع سایبری جمهوری اسلامی ایران در حوزه بازدارندگی»، فصلنامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 8 (31)، صص 252-225.
    • تائب، س. (1399). «گزارش علمی، راهبردی و سیاستی قدرت هوشمند آمریکا و نحوه مواجهه جمهوری اسلامی ایران با آن». گروه مطالعات راهبردی مرکز مطالعات جامعه و امنیت، قابل دسترسی در: http://sssrc.ir/.
    • حافظ‌نیا، محمدرضا (1390). «مفهوم‌سازی ژئوپلیتیک اینترنت و فضای مجازی»، فصلنامه ژئوپلیتیک، 7 (1)، صص 13-1.
    • خلیلی‌پور رکن‌آبادی، علی؛ و نورعلی‌وند، یاسر (1391). «تهدیدات سایبری و تأثیر آن بر امنیت ملی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، 15 (2)، صص 196-167.
    • اسکندری، محمدحسین؛ و دارابکلایی، اسماعیل (1383). پژوهشی در موضوع قدرت: انواع، منابع، پیامدها و کنترل آن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • افتخاری، اصغر؛ توپچی، حسن؛ و دیوسالار، عبدالرسول (1391). قدرت اطلاعات: تأثیر اطلاعات بر نظریه توسعه. تهران: نشر تیسا.
    • صالح‌نژاد، حسن (1398). مفهوم قدرت هوشمند و نقش آن در سیاست جدید. گزارش کارشناسی، شماره مسلسل: 16648، دفتر مطالعات بنیادین حکومتی، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1332030.
    • فیروزآبادی، سید ابوالحسن (1398). فضای مجازی و تحولات آن. مشهد: به‌نشر وابسته به آستان قدس رضوی.
    • فیروزآبادی، سید ابوالحسن (1399). تحول در عصر فضای مجازی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
    • فیروزآبادی، سید ابوالحسن و دیگران (1399). درآمدی بر حکمرانی فضای مجازی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
    • کیان‌خواه، احسان (1398). «چالش‌های راهبردی حکمرانی با گسترش فضای سایبر»، فصلنامه علمی امنیت ملی، 9 (34)، صص 174-153.
    • مرکز ‌بررسی‌های ‌استراتژیک ‌ریاست‌جمهوری (1399). فضای مجازی به ‌مثابه عرصه حکمرانی: ابزارها و الزامات. تهران: مرکز بررسی‌های استراتژیک، قابل دسترسی در: http://css.ir/Media/PDF/1399/08/20/637406138342880430.pdf
    • مهدی‌نژاد نوری، محمد و دیگران (1398). «نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در دفاع دانش‌بنیان»، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 17 (75)، صص 124-107.

     

    ب- انگلیسی

    • Kemp, S. (2021). Digital 2021: Global Overview Report. Datareportal, At: https://datareportal.com/reports/digital-2021-global-overview-report.
    • Kuehl, D. T. (2009). "From cyberspace to cyberpower: Defining the problem", In: Cyberpower and National Security. Washington, D.C.: National Defense University Press, PP. 1-27.
    • Nossel, S. (2004). "Smart power", Foreign Affairs, 83 (2), PP.83-131.
    • Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: Public Affairs.
    • Nye, J. S. (2011). The future of power. New York: Public Affairs.
    • Sheldon, J. B. (2011). "Deciphering cyberpower: Strategic purpose in peace and war", Strategic Studies Quarterly, 5 (2), PP. 95-112.
    • Wentz, L. K., Barry, C. L., & Starr, S. H. (2009). Military Perspectives on Cyberpower. Center for Technology & National Security Policy at the NDU.